قابلیت شناسایی بیمه گر به عنوان دوست دادگاه در دادرسی

نهاد «دوست دادگاه» یا «آمیکوس کوریا» به‌عنوان یکی از ابزارهای کمکی نظام‌های حقوقی، با هدف یاری ‌رساندن به دادگاه در کشف حقیقت و افت پیچیدگی دعاوی، جایگاه ویژه‌ای دارد. با توجه به عدم پیش‌بینی صریح این نهاد در قوانین ایران، این مسئله کمتر در پژوهش‌های داخلی مورد توجه قرار گرفته و بیشتر به تحلیل تطبیقی نقش این نهاد در نظام‌های حقوقی دیگر پرداخته شده است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی، به مرور نقش بیمه‌گر به‌عنوان «دوست دادگاه» در دادرسی‌های حقوقی می‌پردازد و قابلیت تطبیق نقش بیمه‌گر با مفهوم «دوست دادگاه» در نظام حقوقی ایران را مشخص می‌‌کند. یافته‌های تحقیق حکایت از نقش متفاوت بیمه‌گر در دادرسی دارد. حضور بیمه‌گر به‌عنوان اصحاب رسمی دعوا، صفت دوستی با دادگاه را از وی سلب می‌کند؛ اما نقش بیمه‌گر به‌عنوان ناظر دعوا و کنترل ‌کننده دادرسی، در برخی جنبه‌ها با خصوصیت‌های «دوست دادگاه» قابل تطبیق است. با این حال، حضور بیمه‌گر با انگیزه منافع شخصی و اقتصادی، فاصله‌ای با مفهوم بی‌طرفی «دوست دادگاه» ایجاد می‌کند. نتایج بیانگر است که هرچند نقش بیمه‌گر از حیث نظارت بر دادرسی و جلوگیری از دعاوی واهی، شباهت‌هایی با آمیکوس کوریا دارد، اما انگیزه‌های انتفاعی وی و توانایی ورود مستقیم به دعوا، این تطابق را در مفهوم سنتی «دوست دادگاه» با چالش مواجه می‌سازد. با این وجود، در صورت پذیرش مفهوم موسع‌تر از آمیکوس کوریا که در آن نهادهای ذی‌نفع نیز می‌توانند به عدالت قضایی کمک کنند، بیمه‌گر می‌تواند به‌عنوان دوست نوین دادگاه تلقی شود. تحلیل‌های این پژوهش، می‌تواند مبنای بازنگری در قوانین و رویه‌های قضایی ایران قرار گیرد تا ضمن حفظ بی‌طرفی و شفافیت دادرسی، از ظرفیت بیمه‌گر به‌عنوان یاور دادگاه در کنترل دعاوی به نحو مطلوب‌تری بهره‌برداری شود.